Bệnh mạn tính hay bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam đang trở thành gánh nặng y tế trung tâm. Dù chính sách quốc gia 2015-2025 đã giúp cải thiện một số hành vi như giảm hút thuốc, nhưng tình trạng ít vận động và tích tụ bất thường chuyển hóa vẫn gia tăng đáng báo động ở người trưởng thành.

Bạn có biết: Tại sao bệnh mạn tính đang 'trẻ hóa' tại Việt Nam?

Bạn có biết, hiện nay có tới 20,1% người trưởng thành tại Việt Nam đang mang trong mình từ ba bất thường chuyển hóa trở lên? Đây là một con số đáng báo động mà bất kỳ ai trong chúng ta cũng cần nghiêm túc nhìn nhận. Nếu cách đây một thập kỷ, các bệnh như cao huyết áp hay đái tháo đường thường chỉ xuất hiện ở người cao tuổi, thì nay, chúng đang dần "trẻ hóa" và tìm đến những người trẻ tuổi hơn. Sự thay đổi này không tự nhiên mà đến, nó là hệ quả của lối sống hiện đại đầy áp lực và những thói quen chưa lành mạnh mà chúng ta vô tình duy trì mỗi ngày.

Các bất thường chuyển hóa bao gồm các vấn đề như đường huyết cao, mỡ máu tăng, hay huyết áp không ổn định. Khi các chỉ số này cùng lúc vượt ngưỡng, cơ thể bạn đang phát đi tín hiệu cầu cứu vì hệ thống "động cơ" bên trong đã quá tải. Bạn có thể kiểm tra báo cáo sức khỏe định kỳ để hiểu rõ hơn về tình trạng cơ thể mình. Việc chủ quan với những thay đổi nhỏ ở tuổi 20-30 chính là "mảnh đất màu mỡ" để các bệnh mạn tính hình thành và tích tụ âm thầm suốt nhiều năm.

🦉 Cú nhận xét: Bệnh mạn tính không xuất hiện sau một đêm. Đó là kết quả của hàng ngàn lựa chọn nhỏ về ăn uống và vận động mà bạn thực hiện trong nhiều năm qua.

Việc hiểu rõ các rủi ro tiềm ẩn này là bước đầu tiên để bạn làm chủ cuộc đời mình. Đừng đợi đến khi cơ thể biểu hiện triệu chứng rõ rệt mới bắt đầu lo lắng, bởi lúc đó, quá trình điều trị sẽ khó khăn và tốn kém hơn rất nhiều. Hãy cùng Chị Hồng nhìn lại chặng đường mà Việt Nam đã đi qua để thấy rõ sự chuyển dịch của gánh nặng bệnh tật này.

Lịch sử thay đổi gánh nặng bệnh tật: Từ 2015 đến nay có gì khác biệt?

Năm 2015 là một cột mốc quan trọng khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia phòng, chống bệnh không lây nhiễm (BKLN). Trước thời điểm này, hệ thống y tế chủ yếu tập trung vào việc điều trị các bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, với sự gia tăng của các bệnh như tim mạch, ung thư và đái tháo đường, chúng ta đã chuyển trọng tâm sang phòng ngừa từ xa. Thông qua các đợt khảo sát STEPS vào năm 2015 và 2021, bức tranh sức khỏe cộng đồng đã dần hiện ra rõ nét hơn bao giờ hết.

Trong giai đoạn 2015–2025, Việt Nam đã thể chế hóa các mục tiêu giảm thiểu tác hại từ thuốc lá, rượu bia và cải thiện chế độ ăn uống. Chúng ta đã chứng kiến những nỗ lực đáng ghi nhận từ chính sách, giúp nâng cao nhận thức của người dân về việc sàng lọc sớm. Bạn có thể theo dõi dòng thời gian hồ sơ sức khỏe cá nhân để thấy được sự tương đồng giữa quá trình chăm sóc sức khỏe của bản thân với những thay đổi chung của cộng đồng.

Dù chính sách đã có những bước tiến dài, nhưng kết quả thực tế vẫn là một bài toán khó. Việc so sánh số liệu qua các năm cho thấy chúng ta đã giảm được một số hành vi nguy cơ, nhưng gánh nặng bệnh tật lại không hề giảm tương ứng. Vậy đâu là lý do khiến các chỉ số hành vi cải thiện mà nguy cơ bệnh tật vẫn tăng cao?

Tại sao các chỉ số hành vi cải thiện nhưng nguy cơ bệnh vẫn tăng cao?

Đây chính là một nghịch lý sức khỏe mà chúng ta đang phải đối mặt. Dữ liệu từ khảo sát STEPS cho thấy tỷ lệ hút thuốc hiện tại đã giảm từ 25,54% năm 2015 xuống còn 22,56% vào năm 2021. Tương tự, tỷ lệ uống rượu và ăn ít rau quả cũng có những chuyển biến tích cực. Thế nhưng, tại sao tỷ lệ người có từ hai bất thường chuyển hóa trở lên lại tăng vọt từ 27,6% lên 46,6%?

Câu trả lời nằm ở sự thay đổi sâu sắc của lối sống đô thị hóa. Dù chúng ta hút thuốc ít hơn, nhưng thời gian ngồi một chỗ lại nhiều hơn. Tỷ lệ hoạt động thể lực không đủ vẫn ở mức cao (59,47% vào năm 2021). Bên cạnh đó, dù lượng muối tiêu thụ trung bình đã giảm, nhưng con số 8,07g/ngày vẫn cao hơn nhiều so với khuyến nghị dưới 5g/ngày của quốc tế. Đây là những "sát thủ thầm lặng" làm tích tụ các bất thường chuyển hóa mà mắt thường không thể thấy được.

Sự tích tụ nhiều yếu tố nguy cơ cùng lúc, kết hợp với chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đang tạo ra một "cơn bão" chuyển hóa trong cơ thể. Những thay đổi này không xảy ra do một yếu tố đơn lẻ mà là sự tổng hòa của môi trường sống, áp lực công việc và thói quen sinh hoạt. Để thoát khỏi vòng xoáy này, chúng ta cần một chiến lược cá nhân hóa thay vì chỉ dựa vào những khuyến cáo chung chung.

Làm sao để kiểm soát nguy cơ bệnh mạn tính ngay từ hôm nay?

Việc kiểm soát bệnh mạn tính không phải là một cuộc đua nước rút, mà là một hành trình bền bỉ trong việc điều chỉnh lối sống hàng ngày. Bạn có biết, dù các chỉ số hành vi như hút thuốc hay uống rượu tại Việt Nam đã có xu hướng giảm, nhưng tỷ lệ người có từ hai bất thường chuyển hóa trở lên lại tăng vọt từ 27,6% lên 46,6% trong giai đoạn 2015-2021? Điều này cho thấy chúng ta cần một chiến lược can thiệp thực tế hơn tại mỗi gia đình.

Trước hết, hãy bắt đầu bằng việc kiểm soát lượng muối tiêu thụ hàng ngày. Mặc dù lượng muối trung bình của người Việt đã giảm từ 9,42 g/ngày xuống 8,07 g/ngày, con số này vẫn cao hơn đáng kể so với khuyến nghị dưới 5 g/ngày của các chuyên gia quốc tế. Bạn có thể tự theo dõi dinh dưỡng để điều chỉnh khẩu vị, ưu tiên thực phẩm tươi thay vì đồ đóng hộp hay chế biến sẵn vốn chứa lượng natri ẩn giấu rất cao.

Tiếp theo, hãy chú trọng vào vận động thể lực. Dữ liệu cho thấy tỷ lệ người không đạt mức hoạt động thể lực cần thiết vẫn duy trì ở mức rất cao, khoảng 59,47%. Bạn không nhất thiết phải tập luyện cường độ cao ngay lập tức, mà hãy bắt đầu bằng việc duy trì sự vận động đều đặn để cải thiện chuyển hóa cơ thể. Bạn có thể thiết lập lịch trình sức khỏe hàng ngày để đảm bảo cơ thể luôn được duy trì trạng thái trao đổi chất tối ưu nhất.

🦉 Cú nhận xét: Việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ chuyển hóa như huyết áp và đường huyết là 'tấm khiên' bảo vệ bạn khỏi các biến chứng nguy hiểm trong tương lai.

Cuối cùng, việc sàng lọc sức khỏe định kỳ không bao giờ là thừa. Các bệnh như tăng huyết áp hay đái tháo đường thường diễn tiến âm thầm mà không có triệu chứng rõ ràng. Việc theo dõi sát sao các chỉ số sức khỏe sẽ giúp bạn phát hiện sớm những thay đổi nhỏ, từ đó có những điều chỉnh kịp thời trước khi chúng trở thành gánh nặng bệnh lý khó kiểm soát.

Từ việc thấu hiểu các cột mốc thay đổi của sức khỏe, chúng ta sẽ cùng đi sâu vào những lời khuyên cốt lõi giúp bạn duy trì một lối sống bền vững trong dài hạn.

Chị Hồng Sức Khỏe khuyên bạn: 3 chìa khóa vàng phòng bệnh bền vững

Để không trở thành một phần của thống kê gia tăng bệnh mạn tính, chị Hồng muốn gửi đến bạn 3 lời khuyên cốt lõi, dựa trên nền tảng khoa học và dữ liệu thực tế tại Việt Nam. Đây là những bước đi nhỏ nhưng mang lại kết quả lớn nếu bạn kiên trì thực hiện mỗi ngày.

Thứ nhất, hãy cá nhân hóa lộ trình sức khỏe của chính bạn. Mỗi cơ thể là một bản thể duy nhất với những chỉ số sinh học khác biệt. Bạn nên bắt đầu bằng việc tính chỉ số BMI và các thông số cơ thể để hiểu rõ 'điểm xuất phát' của mình. Khi biết mình đang ở đâu, bạn mới có thể xây dựng kế hoạch dinh dưỡng và vận động phù hợp nhất, thay vì áp dụng những chế độ ăn kiêng hay tập luyện đại trà không hiệu quả.

Thứ hai, ưu tiên quản lý dữ liệu sức khỏe định kỳ. Đừng để đến khi cơ thể 'lên tiếng' bằng những cơn đau hay bệnh lý mới bắt đầu quan tâm. Việc theo dõi các chỉ số như huyết áp hay mức độ căng thẳng (stress) qua các công cụ như Test Stress PSS-10 sẽ giúp bạn nhận diện sớm các nguy cơ chuyển hóa. Hệ thống Cú Thông Thái cung cấp các công cụ hỗ trợ để bạn lưu trữ và theo dõi xu hướng sức khỏe theo thời gian, giúp bạn có cái nhìn toàn diện về cơ thể mình.

Thứ ba, xây dựng cộng đồng hỗ trợ sức khỏe. Phòng bệnh không chỉ là chuyện của cá nhân mà cần sự đồng hành của cả gia đình và môi trường sống. Hãy chia sẻ những kiến thức đúng đắn về dinh dưỡng, giảm muối và vận động với người thân. Khi cả gia đình cùng thay đổi thói quen, tỷ lệ thành công trong việc phòng chống các bệnh không lây nhiễm sẽ cao hơn rất nhiều.

Sức khỏe là tài sản quý giá nhất mà bạn cần đầu tư ngay từ hôm nay. Khám phá công cụ sức khỏe: BMI, Calories, Giấc ngủ tại suckhoe.cuthongthai.vn để bắt đầu hành trình sống khỏe của riêng mình ngay bây giờ!