Bệnh mạn tính hay bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam đang là gánh nặng sức khỏe lớn nhất. Dù chính sách quốc gia đã có nhiều tiến bộ, việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ chuyển hóa như huyết áp, đường huyết và lối sống ít vận động vẫn là thách thức lớn đối với mỗi cá nhân.

Bạn có biết: 70% người Việt đang đối mặt với gánh nặng bệnh mạn tính?

Bạn có biết, gần 70% người Việt trưởng thành hiện đang đối mặt với những bất thường về chuyển hóa trong cơ thể? Đây không chỉ là một con số khô khan trong các báo cáo y tế, mà là hồi chuông cảnh báo cho sức khỏe của chính chúng ta. Đừng để cơ thể bạn là một trong số đó khi mà các căn bệnh như tim mạch, đái tháo đường hay cao huyết áp đang dần trẻ hóa và trở thành gánh nặng chính cho hệ thống y tế quốc gia.

Nhiều người trong chúng ta thường chủ quan, cho rằng mình vẫn khỏe mạnh chỉ vì chưa thấy triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, dữ liệu từ các cuộc khảo sát STEPS cho thấy một sự thật đáng kinh ngạc: tỷ lệ người trưởng thành không có bất thường chuyển hóa đã giảm mạnh từ 40,2% vào năm 2015 xuống chỉ còn 23,3% vào năm 2021. Điều này đồng nghĩa với việc cứ 10 người thì có đến gần 8 người đang âm thầm tích tụ các nguy cơ bệnh tật bên trong.

Việc phòng bệnh chủ động hiện nay không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết để duy trì chất lượng cuộc sống. Bạn có thể kiểm tra báo cáo sức khỏe 8 trụ cột để hiểu rõ hơn về tình trạng cơ thể mình. Chúng ta cần thay đổi tư duy từ "chữa bệnh" sang "phòng bệnh" ngay hôm nay, trước khi những con số này chuyển hóa thành các chẩn đoán y khoa đáng lo ngại.

🦉 Cú nhận xét: Sức khỏe không phải là thứ có thể mua bằng tiền, nó là kết quả của những thói quen nhỏ bé bạn thực hiện mỗi ngày.

Để hiểu rõ hơn tại sao tình trạng này lại trở nên phổ biến đến vậy, chúng ta cần nhìn lại chặng đường dài mà Việt Nam đã trải qua trong công cuộc phòng chống bệnh không lây nhiễm (BKLN). Hãy cùng Chị Hồng điểm lại lịch sử thay đổi này để thấy rõ bức tranh toàn cảnh.

Lịch sử phòng chống bệnh mạn tính tại Việt Nam đã thay đổi ra sao?

Hành trình phòng chống bệnh mạn tính tại Việt Nam là một quá trình nỗ lực bền bỉ, được chia thành các giai đoạn rõ rệt với sự chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy quản lý y tế. Giai đoạn 2010–2015 là thời kỳ chúng ta tập trung vào việc xây dựng nền móng, chủ yếu là nhận diện các yếu tố nguy cơ thông qua các vòng khảo sát STEPS đầu tiên. Đây là bước đi quan trọng giúp ngành y tế xác định được "kẻ thù" của cộng đồng là gì.

Bước sang giai đoạn 2015–2025, Việt Nam đã chính thức thể chế hóa công tác này bằng Chiến lược quốc gia phòng, chống BKLN. Quyết định ngày 20/3/2015 của Thủ tướng Chính phủ đã đánh dấu cột mốc quan trọng, chuyển trọng tâm từ việc chỉ tập trung điều trị tại bệnh viện sang việc dự phòng, phát hiện sớm và quản lý liên tục tại tuyến y tế cơ sở. Các mục tiêu cụ thể như giảm tỷ lệ hút thuốc, giảm tiêu thụ rượu bia có hại đã được đặt ra một cách bài bản.

Đến năm 2021, dữ liệu khảo sát cho thấy một số hành vi nguy cơ đã có sự cải thiện tích cực. Cụ thể, tỷ lệ hút thuốc giảm từ 25,54% xuống 22,56%, tỷ lệ uống rượu bia có hại cũng giảm đáng kể từ 44,17% xuống 38,35%. Việc ăn uống cũng lành mạnh hơn khi tỷ lệ người ăn ít rau quả giảm từ 27,47% xuống 22,51%. Bạn có thể xem lại xu hướng sức khỏe qua các năm để thấy rõ những thay đổi này trong cộng đồng.

Dù chính sách đã tiến bộ rõ rệt, nhưng tại sao các con số về bệnh lý chuyển hóa vẫn tăng vọt? Đây là câu hỏi khiến nhiều chuyên gia trăn trở, và câu trả lời nằm ở lối sống hiện đại mà chúng ta đang theo đuổi.

Tại sao nguy cơ chuyển hóa lại tăng vọt dù chính sách phát triển?

Thật nghịch lý khi các hành vi nguy cơ như hút thuốc, uống rượu giảm đi, nhưng các chỉ số chuyển hóa của người Việt lại đang ở mức báo động. Dữ liệu từ STEPS 2021 cho thấy tỷ lệ người có từ hai bất thường chuyển hóa trở lên đã tăng vọt từ 27,6% lên 46,6%. Thậm chí, tỷ lệ có từ ba bất thường trở lên đã tăng gần gấp ba lần, chạm mốc 20,1%.

Nguyên nhân chính nằm ở lối sống hiện đại: đô thị hóa nhanh chóng và sự "lười vận động" đang trở thành kẻ thù tiềm ẩn. Tỷ lệ hoạt động thể lực không đủ ở người Việt vẫn duy trì ở mức cao và thậm chí còn tăng nhẹ từ 56,87% lên 59,47%. Khi cơ thể không được vận động, các quá trình trao đổi chất bị đình trệ, dẫn đến sự tích tụ mỡ thừa và các bất thường về đường huyết, huyết áp.

Bên cạnh đó, dù lượng muối trung bình đã giảm, nhưng con số 8,07 g/ngày vẫn cao hơn nhiều so với khuyến nghị quốc tế là dưới 5 g/ngày. Việc ăn quá mặn kết hợp với chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn là "cặp bài trùng" thúc đẩy tăng huyết áp và đái tháo đường. Thực tế, tỷ lệ đồng mắc tăng huyết áp và đái tháo đường ở người 25–64 tuổi đã tăng hơn tám lần so với một thập kỷ trước, đạt mức 3,92%.

Cơ chế của sự nguy hiểm: Khi các yếu tố nguy cơ tích tụ lâu ngày mà không được sàng lọc, cơ thể sẽ mất dần khả năng tự điều chỉnh. Việc hiểu rõ các chỉ số này là chìa khóa để ngăn chặn bệnh tật. Bạn có thể đo huyết áp thường xuyên hoặc theo dõi dinh dưỡng hàng ngày để kiểm soát tình trạng sức khỏe của chính mình một cách khoa học nhất.

🦉 Cú nhận xét: Đừng để sự tiện lợi của cuộc sống hiện đại đánh đổi bằng sức khỏe tương lai của bạn.

Vậy làm thế nào để chúng ta thoát khỏi vòng xoáy này và xây dựng một lối sống lành mạnh hơn? Câu trả lời nằm ở những thay đổi nhỏ nhưng kiên trì trong hành động thực tế hàng ngày.

Các bước thực hành nào giúp bạn kiểm soát rủi ro từ sớm?

Việc kiểm soát các nguy cơ chuyển hóa không phải là cuộc chạy đua nước rút, mà là một hành trình thay đổi thói quen bền bỉ. Khi chúng ta biết rằng tỷ lệ người có từ hai bất thường chuyển hóa trở lên đã tăng từ 27,6% lên 46,6% chỉ trong vòng 6 năm, việc chủ động theo dõi các chỉ số cơ thể trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Bạn không cần phải là chuyên gia để bắt đầu, chỉ cần bạn biết cách lắng nghe cơ thể qua các con số khoa học.

Bước đầu tiên chính là việc thiết lập bảng theo dõi cá nhân. Bạn có thể tự kiểm tra ngay các chỉ số của mình thông qua Bảng điều khiển sức khỏe để hiểu rõ "bản đồ" cơ thể mình đang ở đâu. Hãy bắt đầu bằng việc kiểm soát cân nặng và lượng mỡ thừa, vì đây là những yếu tố hàng đầu dẫn đến các bất thường chuyển hóa. Bạn có thể sử dụng công cụ Tính chỉ số BMI để đánh giá tình trạng cơ thể hiện tại một cách khách quan nhất.

Bên cạnh việc theo dõi, chế độ dinh dưỡng và vận động đóng vai trò như "chiếc phanh" ngăn chặn đà tăng của bệnh mạn tính. Mặc dù lượng muối trung bình ở Việt Nam đã giảm xuống còn 8,07g/ngày, con số này vẫn cao hơn đáng kể so với ngưỡng khuyến nghị dưới 5g/ngày của quốc tế. Hãy tập thói quen giảm bớt gia vị trong bữa ăn hàng ngày và tăng cường rau xanh. Đồng thời, vì tỷ lệ vận động không đủ vẫn chiếm tới 59,47%, bạn nên dành ít nhất 30 phút mỗi ngày cho các hoạt động thể chất vừa sức để cải thiện quá trình trao đổi chất.

🦉 Cú nhận xét: Đừng đợi đến khi thấy mệt mỏi mới đi khám. Việc sàng lọc tăng huyết áp và đái th đường sớm là cách rẻ nhất và hiệu quả nhất để bảo vệ tương lai của chính bạn.

Cuối cùng, hãy tận dụng công nghệ để duy trì sự nhất quán. Việc quản lý sức khỏe tại tuyến cơ sở là rất tốt, nhưng chính bạn mới là người trực tiếp theo dõi sự thay đổi của bản thân mỗi ngày. Hãy bắt đầu hành trình cải thiện sức khỏe bằng việc xây dựng routine sức khỏe hàng ngày để biến những thay đổi nhỏ thành thói quen sống lành mạnh dài hạn.

Để giúp bạn hiểu rõ hơn về cách duy trì lối sống này một cách bền vững và khoa học, Chị Hồng có vài lời khuyên tâm huyết muốn chia sẻ cùng bạn ngay dưới đây.

Chị Hồng Sức Khỏe khuyên bạn làm gì để sống khỏe mỗi ngày?

Sau nhiều năm quan sát bức tranh sức khỏe cộng đồng, Chị Hồng nhận thấy rằng sai lầm lớn nhất của chúng ta là thường "bỏ quên" sức khỏe cho đến khi cơ thể phát tín hiệu báo động. Với thực trạng các nguy cơ chuyển hóa đang tích tụ nhanh chóng, đây là 3 lời khuyên thiết thực để bạn chủ động nắm quyền kiểm soát cuộc đời mình.

Lời khuyên thứ nhất: Hãy biến việc kiểm tra định kỳ thành "nghi thức" yêu bản thân. Nhiều người Việt chỉ đi khám khi có triệu chứng rõ rệt, nhưng với bệnh mạn tính, khi triệu chứng xuất hiện thì bệnh thường đã ở giai đoạn cần can thiệp sâu. Bạn hãy tập thói quen ghi chép các chỉ số huyết áp, đường huyết và cân nặng vào Hồ sơ sức khỏe cá nhân. Việc theo dõi xu hướng thay đổi qua từng tháng sẽ giúp bạn nhận ra những bất thường nhỏ nhất trước khi chúng trở thành gánh nặng bệnh lý.

Lời khuyên thứ hai: Ưu tiên vận động như một liều thuốc quý. Chúng ta đang sống trong thời đại của sự tiện nghi, nơi mà sự trì trệ trở thành kẻ thù thầm lặng. Nếu công việc khiến bạn phải ngồi lâu, hãy đặt báo thức mỗi 60 phút để đứng dậy vận động nhẹ nhàng. Bạn không cần phải tập luyện cường độ cao ngay lập tức, chỉ cần duy trì sự vận động đều đặn để cải thiện độ nhạy insulin và chức năng tim mạch. Hãy tham khảo thêm về 5 trụ cột lối sống để tối ưu hóa năng lượng cho cơ thể mỗi ngày.

Lời khuyên thứ ba: Kiểm soát "đầu vào" một cách thông minh. Không cần phải kiêng khem khắc nghiệt, nhưng hãy học cách đọc nhãn thực phẩm và giảm bớt lượng muối, đường tinh luyện trong khẩu phần. Một chế độ ăn uống khoa học không chỉ giúp bạn duy trì vóc dáng mà còn là chìa khóa để giữ cho hệ thống chuyển hóa luôn vận hành trơn tru. Bạn có thể sử dụng Công cụ theo dõi dinh dưỡng để hiểu rõ hơn về những gì bạn đang nạp vào cơ thể.

Sức khỏe là tài sản lớn nhất mà bạn sở hữu, đừng để những thói quen nhỏ nhặt hàng ngày làm hao mòn nó. Hãy bắt đầu hành động ngay hôm nay bằng việc nhỏ nhất là theo dõi các chỉ số cơ bản của mình. Khám phá công cụ sức khỏe: BMI, Calories, Giấc ngủ tại suckhoe.cuthongthai.vn để bắt đầu hành trình sống khỏe cùng Chị Hồng nhé!